නවසීලන්තයේ භූ දර්ශන එහි සිත් ඇදගන්නාසුලු සුන්දරත්වය නිසා ලොව පුරා ප්රසිද්ධයි. නමුත්, මේ සුන්දරත්වයට යටින් ලේසිපාසු නොවූ, බිහිසුණු අතීතයක් සැඟවී තිබෙනවා. මීට වසර 350,000කට පමණ පෙර, මෙරට උතුරු දූපතේ (North Island) මධ්යම ප්රදේශය කැබලිවලට ඉරා දමමින් මහා සුපිරි ගිනිකඳු පිපිරීමක් (Supereruption) සිදු වුණා. එමඟින් මුළු කලාපයේම භූගෝලීය ස්වභාවය සදහටම වෙනස් වී, අද අප දකින “වකාමරු කැල්ඩේරාව” (Whakamaru caldera – ගිනිකන්ද කඩා වැටීමෙන් සෑදුණු දැවැන්ත ආවාටය) නිර්මාණය වුණා.
මෙම වකාමරු සිදුවීමේ පරිමාණය කොතරම්දැයි විද්යාඥයන් කලක සිට දැන සිටියත්, අලුත්ම පර්යේෂණයකින් එය හරියටම සිදු වූයේ කෙසේද යන්න හෙළිවුනා. භූගතව එකිනෙකට වෙනස්ව, ස්වාධීනව පැවති මැග්මා (ලාවා) ගබඩා කිහිපයක් එකිනෙක සම්බන්ධ වී, පෘථිවි ඉතිහාසයේ සිදු වූ බිහිසුණුම පිපිරීමක් ඇති කළේ කෙසේද යන්න මෙමඟින් පැහැදිලි කෙරෙනවා.
🔴 වකාමරු සුපිරි පිපිරීමේ බිහිසුණු පරිමාණය.
මෙම සොයාගැනීමේ වැදගත්කම වටහා ගැනීමට නම්, මුලින්ම මෙවැනි සුපිරි ගිනිකඳු පිපිරීමක පරිමාණය තේරුම් ගත යුතුයි. සාමාන්ය ගිනිකඳු මෙන් කේතුකාකාර කඳු සාදනවා වෙනුවට, සුපිරි පිපිරීමකදී සිදුවන්නේ භූගත මැග්මා කුටීරය කෙතරම් වේගයෙන් හිස් වෙනවාද යත්, එයට ඉහළින් ඇති පොළොව සම්පූර්ණයෙන්ම පහළට කඩා වැටී දැවැන්ත ආවාටයක් (Caldera) නිර්මාණය වීමයි.
වකාමරු සුපිරි පිපිරීමෙන් ඝන කිලෝමීටර් සිය ගණනක මැග්මා, අළු සහ ගිනිකඳු පාෂාණ වායුගෝලයට මුදා හැරුණා. සෙල්සියස් අංශක සිය ගණනක අධික උෂ්ණත්වයෙන් යුත් වායූන්, අළු සහ පාෂාණ මිශ්ර මාරාන්තික ලාවා ගලායාම් (Pyroclastic flows) මුළු උතුරු දූපත පුරාම මීටර් සිය ගණනක් ඝනකමට තැන්පත් වුණා. එය කලාපීය දේශගුණය පවා වෙනස් කළ, මුළු මහත් භූමියම උඩුයටිකුරු කළ ව්යසනයක්.
🔴 නව සොයාගැනීම සහ භූගත මැග්මා කුටීරවල රහසිගත සන්ධානය.
දශක ගණනාවක් තිස්සේ විද්යාඥයන් විශ්වාස කළේ, මෙවැනි සුපිරි පිපිරීම් සිදුවන්නේ වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ භූගතව සෙමින් වර්ධනය වන එකම එක දැවැන්ත “මහා මැග්මා කුටීරයක්” (Mega-chamber) මඟින් කියායි.
නමුත් අලුත්ම සොයාගැනීම් මඟින් එම මතය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කර තිබෙනවා. පැරණි ගිනිකඳු සුන්බුන්වල අඩංගු රසායනික සලකුණු සහ ස්ඵටිකවල වර්ධන වළලු ඉතා සියුම් ලෙස පරීක්ෂා කිරීමෙන් පර්යේෂකයන් සොයාගත්තේ, වකාමරු පිපිරීම සඳහා එකිනෙකට වෙනස් භූගත මැග්මා පද්ධති කිහිපයක් දායක වී ඇති බවයි.
මෙම පිපිරීම සිදුවීමට පෙර, භූගතව වෙන් වෙන්ව පැවති මෙම මැග්මා කුටීර සතුව එකිනෙකට වෙනස් උෂ්ණත්වයන් සහ රසායනික සංයුතීන් පැවතුණා. නමුත් පෘථිවි පෘෂ්ඨයේ ඇති වූ තැටි චලන සහ පැලීම් හේතුවෙන්, මේ වෙන වෙනම තිබූ ලාවා කුටීර ඉතා වේගයෙන් එකිනෙකට සම්බන්ධ වී තිබෙනවා. එය හරියට එක පෙළට තැබූ වෙඩි බෙහෙත් පත්තු වන්නාක් මෙන්, මැග්මා කුටීර එකිනෙක ඒකාබද්ධ වීමෙන් මහා දාම ප්රතික්රියාවක් ඇති කරමින් මෙම දැවැන්ත පිපිරීම සිදු වී තිබෙනවා.
🔴 අනාගතය සඳහා මෙහි ඇති වැදගත්කම.
මෙම පැරණි සුපිරි පිපිරීම් පිටුපස ඇති විද්යාව අවබෝධ කර ගැනීම අතීතය සෙවීමක් පමණක් නොව, අනාගත ගිනිකඳු අවදානම් පිළිබඳව අනාවැකි කීමටද ඉතා වැදගත් වෙනවා.
නවසීලන්තයේ Taupō ගිනිකඳු කලාපය අදටත් ලොව ඇති ක්රියාකාරීම සක්රීය ගිනිකඳු පද්ධතිවලින් එකක්. මෙවැනි සුපිරි පිපිරීමක් ආසන්න අනාගතයේදී සිදුවීමට ඇති ඉඩකඩ ඉතා අවම වුවත් (මන්ද මැග්මා කුටීර පිරීමට වසර දහස් ගණනක් ගත වන බැවින්), සුපිරි ගිනිකඳු ක්රියාත්මක වන්නේ කුඩා කුටීර ජාලයක් එකතු වීමෙන් බව දැන ගැනීම, විද්යාඥයන්ට ගිනිකඳු නිරීක්ෂණය කරන ආකාරය වෙනස් කිරීමට උපකාරී වෙනවා.
දැවැන්ත ලාවා තටාකයක් සෙවීම වෙනුවට, දැන් විද්යාඥයන් පෘථිවිය යට ඇති කුඩා භූගත පද්ධති ජාලයන් කෙරෙහි අවධානය යොමු කරනවා. මෙමඟින් භූමිකම්පා දත්ත සහ පොළොවේ සිදුවන වෙනස්වීම් වඩාත් නිවැරදිව වටහාගෙන, අනාගත අනතුරු ඇඟවීම් කලින්ම හඳුනා ගැනීමට විද්යාඥයන්ට හැකියාව ලැබී තිබෙනවා.
0 Comments