වේදිකාවෙ​න් අතුරුදන් වූ කලාකරුවෝ! ප්‍රසංග වීසා මඟින් නවසීලන්තයට පැන දේශපාලන රැකවරණ පතන අපූරු නාටකය!

ගෝලීය සංස්කෘතික සංදර්ශන, කලා උත්සව සහ ක්‍රීඩා ඉසව් යනු කාලයක සිට නවසීලන්ත වැසියන්ගේ සිත්ගත්, එරට සංස්කෘතිය පෝෂණය කරන ප්‍රධාන අංගයන්ය. ලෝකයේ විවිධ රටවල සිටින දක්ෂ සංගීතඥයන්, නර්තන ශිල්පීන්, ක්‍රීඩකයන් සහ සාම්ප්‍රදායික කලාකරුවන්ට නවසීලන්තයට පැමිණ තම දක්ෂතා පෙන්වීම සඳහා විශේෂ කෙටි කාලීන ‘විනෝදාස්වාද සහ සංස්කෘතික වීසා’ (Entertainment and Cultural Visas) පිරිනමනු ලබන්නේ එබැවිනි.

කෙසේ වෙතත්, නවසීලන්තයේ සුප්‍රසිද්ධ Stuff පුවත්පත මඟින් සිදුකළ අනාවරණයකින් හෙළි වන්නේ, මෙම සංස්කෘතික සංදර්ශන සඳහා පැමිණෙන සමහර කලාකරුවන් සහ කණ්ඩායම්, සංදර්ශන අවසානයේ නැවත තමන්ගේ රටවලට නොගොස් නවසීලන්තයේම රැඳී සිටීමට කටයුතු කරමින් සිටින බවයි. ඔවුන් තම වීසා කාලය අවසන් වූ පසු මෙරටින් දේශපාලන හෝ මානුෂීය රැකවරණ (Asylum/Refugee Status) ඉල්ලා නිල වශයෙන් අයදුම්පත් යොමු කිරීමට පටන් ගෙන ඇත. කලාවේ මුවාවෙන් සිදුවන මෙම නවතම සරණාගත සේවය මේ වන විට මෙරට සමාජය තුළ දැඩි ආන්දෝලනයක් ඇති කර තිබේ.

🔴කලාකරුවන්රහසින්රැකවරණපතන්නේඇයි?

නවසීලන්ත පුද්ගලිකත්ව නීති රීති සහ ආරක්ෂක හේතූන් මත මෙම පුද්ගලයන් කවුදැයි හෝ ඔවුන් කුමන රටවලින් පැමිණියේද යන්න ආගමන විගමන බලධාරීන් විසින් ප්‍රසිද්ධ කර නැත. එහෙත්, ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රවීණයන් පවසන්නේ ලෝකයේ පවතින දේශපාලන මර්දනයන් මෙයට ප්‍රධාන හේතුවක් වී ඇති බවයි.

සමහර රටවල පවතින ඒකාධිපති පාලනයන්, ආගමික හෝ දේශපාලන ගැටුම් හේතුවෙන් සාම්ප්‍රදායික කලාවන්හි නිරත වන අයට, උපහාසාත්මක නිර්මාණකරුවන්ට සහ සමාජ ක්‍රියාකාරීන්ට දැඩි තර්ජන එල්ල වේ. තමන්ගේ මව් රටවල ජීවිත අවදානමක් පවතින නිසා, මෙම ජාත්‍යන්තර කලා හෝ ක්‍රීඩා චාරිකා ඔවුන් තමන්ගේ ජීවිත බේරාගැනීමට හෝ නව රටක පදිංචි වීමට ලැබුණු කදිම “රන් දොරටුවක්” කරගෙන තිබේ.

මෙම තත්ත්වය නවසීලන්ත ආගමන විගමන දෙපාර්තමේන්තුව (INZ) දැඩි නීතිමය අර්බුදයකට ඇද දමා ඇත.

👉🏻නවසීලන්තනීතියට අනුව වීසා කාලය අවසන් වූ පසු රට තුළ රැඳී සිටීම සම්පූර්ණයෙන්ම නීති විරෝධී වන අතර, ඔවුන් වහාම රටින් පිටවිය යුතුය. නැතහොත් බලහත්කාරයෙන් පිටුවහල් කිරීමට (Deportation) ලක් වේ.

👉🏻නමුත්ජාත්‍යන්තරසරණාගතසම්මුතිය අනුව නවසීලන්තය 1951 සරණාගත සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති බැවින්, රට තුළ සිටින ඕනෑම අයෙකුට (ඔහු නීත්‍යානුකූලව හෝ නීති විරෝධීව සිටියද) දේශපාලන රැකවරණ ඉල්ලා සිටීමට අයිතියක් ඇත. එම ඉල්ලීම විභාග කර අවසන් වනතුරු ඔවුන් රටින් පිටුවහල් කිරීමට නීතියෙන් අවසර නැත.

🔴සාමාන්‍යවැසියාටදැඩිනීතිදමනනවසීලන්තය, “කලාකරුවන්ට” ලිහිල්වන්නේඇයි?

සාමාන්‍ය ශිෂ්‍යයෙකු, සංචාරකයෙකු හෝ රැකියා අපේක්ෂිතයෙකු වීසා බලපත්‍රයක් ලබා ගැනීමට උත්සාහ කරන විට, ඔවුන්ගේ බැංකු ගිණුම්, පවුලේ තොරතුරු, රැකියා ඉතිහාසය සහ මව් රට සමඟ ඇති බැඳීම් (Home Ties) අඟලෙන් අඟල පරීක්ෂා කෙරේ. එසේ තිබියදී, කණ්ඩායම් පිටින් පැමිණ සිදුකරන මෙම උපක්‍රම හමුවේ බලධාරීන් අසරණ වීමට හේතු කිහිපයක් බලපායි:

👉🏻 “අනුමතප්‍රවර්ධකයන්” (Approved Promoters) කෙරෙහිතබනවිශ්වාසය: සාමාන්‍ය අයදුම්කරුවෙකු තනිවම වීසා ඉල්ලන විට ඔවුන්ව දැඩි පරීක්ෂාවකට ලක් වේ. නමුත් ජාත්‍යන්තර කලා උත්සව හෝ විශාල රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන (ප්‍රවර්ධකයන්) හරහා කණ්ඩායම් වශයෙන් අයදුම් කරන විට, එම ආයතනවල ඇති පිළිගැනීම සහ ඉතිහාසය මත ආගමන විගමන දෙපාර්තමේන්තුව යම් “ලිහිල්” (Fast-track) ක්‍රමවේදයක් අනුගමනය කරයි. සංක්‍රමණිකයන් මෙම විශ්වාසය සහ ක්‍රමවේදය තමන්ගේ වාසියට හරවා ගනිති.

👉🏻දේශපාලනසහරාජ්‍යතාන්ත්‍රිකබලපෑම්: සමහර අවස්ථාවලදී සංස්කෘතික කණ්ඩායම්වලට වීසා දැඩි කිරීම “ජාත්‍යන්තර සබඳතා බිඳවැටීමක්” හෝ “කලාවට වැටබැඳීමක්” ලෙස මාධ්‍ය සහ මානව හිමිකම් සංවිධාන හරහා විවේචනයට ලක්වේ. මේ නිසා ආගමන විගමන බලධාරීන් දැඩි තීරණ ගැනීමට යම් පසුබෑමක් දක්වයි.

මෙම දිගින් දිගටම සිදුවන වීසා අවභාවිතය හේතුවෙන්, ඉදිරියේදී සැබෑ කලාකරුවන්ට මෙන්ම සාමාන්‍ය සංචාරකයන්ටද නවසීලන්ත වීසා ලබාගැනීම තවත් කටුක සහ දුෂ්කර ක්‍රියාවලියක් වනු ඇති බව නිසැකය. නීතියට ගරු කරමින්, නිවැරදි ලියකියවිලි ඉදිරිපත් කරමින් මාස ගණන් බලා සිටින බහුතරයකට, සුළු පිරිසකගේ මෙවැනි ‘රඟපෑම්’ නිසා වන්දි ගෙවීමට සිදුවීම බරපතළ අසාධාරණයකි. නීතියේ ඇති හිඩැස් වසා දැමීමට නවසීලන්තය කඩිනම් පියවර නොගතහොත්, “කලාව” යනු රට පැනීමේ තවත් එක් පහසු උපාය මාර්ගයක් පමණක් වනු ඇත.