නවසීලන්තය කැලඹූ නිව් ලින් Countdown සුපිරි වෙළඳසැල් ත්‍රස්ත ප්‍රහාරය එල්ල කළ ශ්‍රී ලාංකික ජාතික අහමඩ් ආතිල් මොහොමඩ් සම්සුඩීන්ගේ මරණය පිළිබඳ මරණ පරීක්ෂණ විමර්ශනයේ දෙවන සහ තුන්වන අදියරයන් ඕක්ලන්ඩ් නුවරදී ආරම්භ විය. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන්ම අවධානය යොමු කෙරෙන්නේ සම්සුඩීන් රැඩිකල්කරණය වීමට බලපෑ හේතු සහ රාජ්‍ය ආයතනවලට මෙම මාරාන්තික ප්‍රහාරය වැළැක්වීමට තිබූ අවස්ථා මගහැරී තිබුණේද යන්න පිළිබඳවයි.

විමර්ශනය ආරම්භ කරමින් මරණ පරීක්ෂක මාකස් එලියට් (Marcus Elliott) මහතා ප්‍රකාශ කළේ, සම්සුඩීන් 2011 වසරේදී නවසීලන්තයට පැමිණි මුල් කාලයේදී ඔහු අන්තවාදී අදහස් දැරූ අයෙකු බවට “කිසිදු සාක්ෂියක් නොමැති” බවයි. කෙසේ වෙතත්, වසර කිහිපයක් බන්ධනාගාර භාරයේ සහ ඉන් මාස 17ක්ම හුදෙකලා සිරකුටිවල ගත කිරීමට සිදුවීම ඔහුගේ මානසික තත්ත්වයට සහ රැඩිකල්කරණයට බලපෑවේද යන්න මෙහිදී දැඩි ලෙස ප්‍රශ්න කෙරේ.

🔴 සිරගෙදරදී සිදු වූ දරුණු හැසිරීම් වෙනස්වීම්.
අධිකරණය හමුවේ පළමුවෙන්ම සාක්ෂි දුන් සම්සුඩීන්ගේ පරිවාස නිලධාරියා පෙන්වා දුන්නේ, මුලින්ම බන්ධනාගාරගත කරන විට සම්සුඩීන් ඉතා “ගෞරවනීය” පුද්ගලයෙකු ලෙස කටයුතු කර තිබූ බවයි. එහෙත් පසුව ඔහුගේ හැසිරීම් දරුණු ලෙස වෙනස් වී ඇත. ඔහු බන්ධනාගාර නිලධාරීන්ට කුණුහරුපයෙන් බැන වැදීම, ඔවුන් වෙත මුත්‍රා සහ මළපහ ප්‍රහාර එල්ල කිරීම මෙන්ම ජාතිවාදී අපහාසාත්මක වදන් භාවිත කිරීම වැනි දරුණු මට්ටමකට පත්ව තිබේ.

සම්සුඩීන් අධික ලෙස සැකමුසු මනසකින් පසුවූ බැවින් පරිවාස නිලධාරියා සමඟ පැවැති පළමු සාකච්ඡාවේදී පවා කෝපයෙන් එහා මෙහා ඇවිදිමින් දොරවල්වලට පයින් ගසා ඇත. ඔහු හැසිරවීමට අතිශය අපහසු පුද්ගලයෙකු වූ අතර, උසාවි නියෝග මත සිදුකළ යුතු වූ මනෝවිද්‍යාත්මක තක්සේරුවලින් මඟහැරීම සඳහා ඔහු දිගින් දිගටම විවිධ නිදහසට කරුණු ඉදිරිපත් කර තිබේ.

🔴 පාලනයෙන් ගිලිහුණු සති හත.
2021 ජූලි මාසයේදී ප්‍රජා මූලික දඬුවමක් යටතේ නිදහස් කිරීමෙන් පසු, සම්සුඩීන්ව නිරීක්ෂණය කිරීම සඳහා දැඩි සේවක බලකායක් යෙදවූ බව පරිවාස නිලධාරියා පවසයි. “මගේ සම්පූර්ණ වැඩ ප්‍රමාණය වුණේ ඔහු විතරයි” යනුවෙන් ඔහු සඳහන් කළේය.

කෙසේ වෙතත්, නිදහස් වීමෙන් පසුවද සම්සුඩීන්ගේ හැසිරීම් යහපත් වී නැත. ඔහු කාන්තා පොලිස් නිලධාරිනියකට සහ ඔහුගේම කාන්තා නීතිඥවරියකට රහසින් ලුහුබැඳ යමින් (Stalking) සහ හිරිහැර කරමින් අනිසි ලෙස හැසිරී ඇත. පොලිසිය ඔහුගේ දුරකථනය පරීක්ෂා කිරීමට පෙර ඔහු එහි දත්ත (Internet history) මකා දැමීම නිසා ඔහුට අන්තර්ජාල උපකරණ භාවිතයද තහනම් කර තිබුණි. මෙම සියලු අනතුරු ඇඟවීමේ ලක්ෂණ පෙනෙන්නට තිබියදීත්, ඔහුව මහජනතාවට “ඉහළ අවදානමක් ඇති අයෙකු” ලෙස වර්ගීකරණය කිරීමට බලධාරීන් අපොහොසත් වී ඇත.

🔴 රාජ්‍ය ආයතනවල අඩුපාඩු ප්‍රශ්න කෙරෙයි.
සම්සුඩීන්ගේ පවුලේ අය වෙනුවෙන් පෙනී සිටින ජ්‍යෙෂ්ඨ නීතිඥ ෆ්ලෙචර් පිල්ඩිච් (Fletcher Pilditch, KC) විසින් පරිවාස නිලධාරියාගෙන් දැඩි ලෙස ප්‍රශ්න කරන ලදී. විශ්වාසය ගොඩනැඟීම සඳහා සම්සුඩීන්ව මීට වඩා නිතර පුද්ගලිකව මුණනොගැසුණේ මන්දැයි සහ ඔහුගේ සතුරු හැසිරීම් මධ්‍යයේ වුවද බලහත්කාරයෙන් හෝ මනෝවිද්‍යාත්මක උපදෙස් ලබාදීමට කටයුතු නොකළේ මන්දැයි ඔහු ප්‍රශ්න කළේය.

මෙම ඛේදවාචකයෙන් පසුව නවසීලන්ත බන්ධනාගාර දෙපාර්තමේන්තුව මුස්ලිම් සිරකරුවන් සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කරන ආකාරය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කර ඇති බව සාක්ෂි දෙමින් පරිවාස නිලධාරියා පිළිගත්තේය. පවුලේ මැදිහත්වීම සහ මනෝවිද්‍යාඥයින් නිසි ලෙස සම්බන්ධ කරගත්තේ නම් සම්සුඩීන්ගේ ජීවිතයද වෙනස් කිරීමට ඉඩ තිබූ බව ඔහු වැඩිදුරටත් පැවසීය.

මෙම විමර්ශනය හරහා ඉදිරියේදී නවසීලන්තයේ ජාතික ආරක්ෂාව සහ අන්තවාදීන් කළමනාකරණය කිරීමේ නීතිරීති තවදුරටත් දැඩි වීමට නියමිතය.